ॲस्पिरिन (Aspirin in Marathi): उपयोग, कसे काम करते, औषधे
इतर भाषांमध्ये: English हिन्दी தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ বাংলা ગુજરાતી മലയാളം
ॲस्पिरिन (ॲसिटाइलसॅलिसिलिक ॲसिड) हे असे औषध आहे जे रोजच्या कमी डोसमध्ये रक्ताची गुठळी होण्याची शक्यता कमी करते. कमी डोसचे ॲस्पिरिन, साधारणपणे दररोज 75 ते 150 मि.ग्रॅ., हृदयाचा किंवा रक्तवाहिन्यांचा आजार असलेल्या लोकांमध्ये पुन्हा हृदयविकाराचा झटका किंवा पक्षाघात होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी लिहून दिले जाते. ते NSAID गटातील असल्याने, जास्त डोसमध्ये ते वेदना, ताप आणि सूज यांपासून आराम देते. राय सिंड्रोमच्या धोक्यामुळे, तज्ज्ञ डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय ते 16 वर्षांखालील मुलांना दिले जात नाही.
फार्मासिस्ट पुनरावलोकन सुरू आहे. हे पान खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित आहे आणि आमचे नोंदणीकृत फार्मासिस्ट ते तपासत आहेत.
ॲस्पिरिन कसे काम करते?
ॲस्पिरिन सायक्लो-ऑक्सिजिनेज (COX) नावाचे एन्झाइम कायमचे रोखते. प्लेटलेट्समध्ये यामुळे त्या एकमेकांना चिकटण्यासाठी वापरत असलेला थ्रॉम्बोक्सेन A2 हा संकेत तयार करू शकत नाहीत, आणि प्लेटलेट्स नवीन एन्झाइम तयार करू शकत नसल्याने हा परिणाम त्यांच्या 7 ते 10 दिवसांच्या आयुष्यभर टिकतो. जास्त डोसमध्ये, शरीराच्या इतर ऊतींमध्ये COX रोखले गेल्याने वेदना, ताप आणि सूज निर्माण करणारे प्रोस्टाग्लँडिनही कमी होतात.
ॲस्पिरिन कसे घ्यावे
लेबलवरील सूचना किंवा डॉक्टरांचा सल्ला पाळा. रक्ताच्या गाठी टाळण्यासाठी कमी डोसचे ॲस्पिरिन साधारणपणे दिवसातून एकदा 75 ते 150 मिग्रॅ असते. थोड्या काळासाठी वेदना किंवा तापासाठी याहून जास्त डोस एकावेळी वापरले जातात. डोस किती असावा आणि किती काळ घ्यावा हे डॉक्टर ठरवतात.
ॲस्पिरिन चे दुष्परिणाम
बहुतेक लोक ॲस्पिरिन घेतात तेव्हा त्यांना गंभीर त्रास होत नाही. ॲस्पिरिनमुळे रक्त सहजासहजी गोठत नाही, त्यामुळे पोटात जळजळ आणि रक्तस्राव हे मुख्य धोके आहेत.
क्वचित किंवा सौम्य
- अपचन किंवा पोटदुखी
- मळमळ
- अंगावर सहज वळ (जखमेचे निळे डाग) येणे
- लहान जखमा, नाकातून रक्त येणे किंवा हिरड्यांतून रक्त येणे हे नेहमीपेक्षा जास्त वेळ चालू राहणे
दुर्मिळ पण गंभीर: त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या
- पोटात किंवा आतड्यात रक्तस्रावाची लक्षणे: काळी, डांबरासारखी शौच, रक्ताची उलटी किंवा कॉफीच्या कणांसारखा पदार्थ उलटीत येणे, किंवा पोटदुखीसोबत त्वचा फिकट पडणे व अशक्तपणा. ताबडतोब वैद्यकीय मदत घ्या
- मेंदूत रक्तस्रावाची लक्षणे: अचानक तीव्र डोकेदुखी, शरीराच्या एका बाजूला अशक्तपणा, गोंधळ, बोलायला त्रास किंवा झटके येणे. लगेच 112 वर कॉल करा
- तीव्र ॲलर्जीची प्रतिक्रिया होण्याची लक्षणे: चेहरा, ओठ, जीभ किंवा घसा यांना सूज, खाज येणारे उठलेले पुरळ, किंवा श्वास घ्यायला त्रास
- घरघर, धाप लागणे किंवा दम्याचा झटका, विशेषतः दमा असलेल्या लोकांमध्ये
- त्वचेवरील गंभीर प्रतिक्रिया: लाल त्वचेवर फोड येणे किंवा त्वचा सोलवटणे, किंवा तोंडात जखमा
- कानात आवाज येणे किंवा ऐकू कमी येणे
कोणी काळजी घ्यावी
काही लोकांनी ॲस्पिरिन घेण्यापूर्वी डॉक्टरांना विचारणे आवश्यक असते, किंवा ते घेत असताना अधिक काळजी घ्यावी लागते.
लेबलनुसार हे कधी वापरू नये
- ॲस्पिरिन, इतर सॅलिसिलेट्स, NSAID वेदनाशामक औषधे किंवा गोळीतील कोणत्याही घटकाची ॲलर्जी, तसेच त्यांच्यानंतर पूर्वी दम्याचा झटका, धाप लागणे (घरघर), नाक गळणे किंवा अंगावर पित्ताच्या गांधी (अर्टिकेरिया) उठणे
- सध्या पोटात किंवा ड्युओडेनममध्ये (लहान आतड्याचा पहिला भाग) अल्सर (व्रण) असणे, किंवा पूर्वी वारंवार अल्सर होणे किंवा पोटातून/आतड्यातून रक्तस्राव होणे
- इतर कोणताही रक्तस्राव, उदा. मेंदूमध्ये रक्तस्राव
- हिमोफिलियासारखा रक्तस्रावाचा विकार किंवा प्लेटलेट्स कमी असणे
- गाउट (युरिक ॲसिड वाढल्यामुळे होणारा सांध्यांचा आजार)
- लिव्हरचा गंभीर आजार
- किडनीचा गंभीर आजार
- गर्भावस्थेचे शेवटचे तीन महिने, दिवसाला 100 मिग्रॅपेक्षा जास्त डोस असल्यास
- आठवड्याला 15 मिग्रॅपेक्षा जास्त मेथोट्रेक्सेट घेत असल्यास
- सध्या किंवा पूर्वी पोटातील किंवा आतड्यातील अल्सर झाला असल्यास, किंवा पोटातून अथवा आतड्यातून पूर्वी रक्तस्राव झाला असल्यास
- हिमोफिलियासारखा रक्तस्रावाचा विकार, किंवा प्लेटलेट्स कमी असणे
- दमा, नाकातील पॉलिप, किंवा ॲस्पिरिन, आयबुप्रोफेन किंवा दुसऱ्या NSAID मुळे पूर्वी प्रतिक्रिया झाली असल्यास, जसे की घरघर, अंगावर पुरळ किंवा सूज
- गाउट (वातरक्त): ॲस्पिरिनमुळे युरिक ॲसिडची पातळी वाढू शकते आणि गाउटचा झटका उफाळू शकतो
- गंभीर लिव्हरचा किंवा किडनीचा आजार, किंवा नियंत्रणात नसलेला उच्च ब्लड प्रेशर
- वृद्धापकाळ: वृद्ध लोकांमध्ये पोटात रक्तस्राव होण्याची शक्यता जास्त असते
- शस्त्रक्रिया किंवा दातांचे उपचार: सर्जन किंवा दंतवैद्याला तुम्ही ॲस्पिरिन घेता हे सांगा. ते थांबवायचे की नाही हे डॉक्टर ठरवतील
- डेंग्यूच्या काळात ताप: डॉक्टरांना दाखवा आणि ॲस्पिरिनबद्दल सांगा, कारण डेंग्यूमध्ये ॲस्पिरिन टाळले जाते
- 16 वर्षांखालील मुले व किशोरवयीन: ॲस्पिरिनचा संबंध रेयेज सिंड्रोमशी आहे, म्हणून तज्ज्ञांनी सांगितल्याशिवाय ते दिले जात नाही
- गर्भावस्था किंवा स्तनपान: गर्भावस्थेत कधीकधी कमी डोसचे ॲस्पिरिन दिले जाते, पण फक्त डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच; जास्त डोस टाळले जातात, विशेषतः 20 आठवड्यांनंतर
ॲस्पिरिन सोबत परिणाम करणारी औषधे आणि गोष्टी
ॲस्पिरिनची अनेक औषधांशी प्रतिक्रिया होते, बहुतेक वेळा रक्तस्रावाचा धोका वाढवून. तुम्ही घेत असलेल्या सर्व औषधांबद्दल, चिठ्ठीशिवाय घेतलेल्या वेदनाशामक औषधांसह, डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला सांगा.
- वॉरफरिन, ॲसिनोकूमारोल, हेपारिन, रिवारोक्साबन किंवा अपिक्साबन यांसारखी रक्त पातळ करणारी औषधे: गंभीर रक्तस्रावाचा धोका जास्त असतो
- क्लोपिडोग्रेल, प्रासुग्रेल किंवा टिकाग्रेलर यांसारखी इतर रक्त पातळ करणारी औषधे (अँटिप्लेटलेट): काही वेळा, उदाहरणार्थ स्टेंट बसवल्यानंतर, मुद्दाम एकत्र दिली जातात, पण रक्तस्राव होण्याची शक्यता जास्त असते
- आयबुप्रोफेन, डायक्लोफेनॅक, नेप्रोक्सेन किंवा मेफेनॅमिक ॲसिड यांसारखी NSAID वेदनाशामक औषधे: पोटात अल्सर व रक्तस्रावाचा धोका जास्त. नियमित आयबुप्रोफेनमुळे कमी डोसच्या ॲस्पिरिनचा रक्ताच्या गाठींपासून संरक्षण देणारा परिणामही कमी होऊ शकतो
- SSRI नावाची नैराश्यावरील औषधे, जसे की सर्ट्रालिन किंवा पॅरोक्सेटिन, आणि प्रेडनिसोलोनसारख्या स्टिरॉइड गोळ्या: पोटात रक्तस्रावाचा धोका जास्त
- मेथोट्रेक्सेट: ॲस्पिरिनमुळे मेथोट्रेक्सेटची पातळी आणि साइड इफेक्ट्सचा धोका वाढू शकतो
- ACE इनहिबिटर आणि पाण्याच्या गोळ्या (डायुरेटिक्स) यांसारखी काही ब्लड प्रेशर व हृदयाची औषधे: ॲस्पिरिनमुळे त्यांचा परिणाम कमी होऊ शकतो आणि किडनीवर ताण येऊ शकतो
- लिथियम, डिगॉक्सिन आणि व्हॅल्प्रोएट: ॲस्पिरिनमुळे त्यांची पातळी वाढू शकते
- ग्लिमेपिराइडसारखी सल्फोनिलयुरिया नावाची मधुमेहाची औषधे: ब्लड शुगर अपेक्षेपेक्षा जास्त कमी होऊ शकते
- दारू: पोटात रक्तस्रावाचा धोका वाढतो
कोणी जास्त घेतल्यास
चुकून एक गोळी जास्त घेतल्यास सहसा नुकसान होण्याची शक्यता कमी असते, पण ॲस्पिरिन जास्त प्रमाणात घेतल्यास ते धोकादायक ठरू शकते. कानात आवाज येणे, उलट्या, जलद श्वास, गोंधळ आणि गंभीर प्रकरणांत झटके येणे ही लक्षणे आहेत. जर कोणी सांगितलेल्यापेक्षा खूप जास्त औषध घेतले असेल, विशेषतः मूल असल्यास, 112 वर कॉल करा किंवा जवळच्या हॉस्पिटलमध्ये जा आणि औषधाचे पाकीट सोबत घ्या.
भारतात
भारतातील कमाल किंमत, अत्यावश्यक औषधांच्या यादीतील समावेश आणि कायदेशीर स्थिती याबद्दलची माहिती सरकारी अधिसूचनांमधून घेतली आहे.
किंमत मर्यादा (NPPA)
- 75 mg एंटेरिक-कोटेड गोळीप्रति गोळी ₹0.36
- 150 mg गोळीप्रति गोळी ₹0.72
- 325 mg गोळीप्रति गोळी ₹0.68
राष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाने (NPPA) ठरवलेली कमाल किंमत, GST वगळून, १ एप्रिल, २०२६ पासून लागू (२५ मार्च, २०२६ रोजीची S.O. 1575(E)). पॅकवर छापलेली किंमत (MRP) या किमतीत GST जोडून येणाऱ्या रकमेपेक्षा जास्त असू शकत नाही.
अत्यावश्यक औषध (NLEM)
राष्ट्रीय अत्यावश्यक औषध यादी (NLEM) 2022 मध्ये समाविष्ट: 75 mg एंटेरिक-कोटेड गोळी, 100 mg एंटेरिक-कोटेड गोळी, 150 mg गोळी, 325 mg गोळी, 300 mg to 500 mg गोळी.
भारतातील नियामक स्थिती
भारतात विक्रीसाठी मंजूर. फक्त ॲस्पिरिन हा एकच घटक असलेले औषध ड्रग्ज अँड कॉस्मेटिक्स ॲक्टच्या कलम 26A अंतर्गत सीडीएससीओच्या बंदी घातलेल्या औषधांच्या यादीत नाही. ॲस्पिरिन इतर औषधांसोबत असलेली फिक्स्ड-डोस कॉम्बिनेशन्स वेगळ्या प्रकारे हाताळली जाऊ शकतात, म्हणून पाकिटावरील घटकांची यादी तपासा.
औषधाचा प्रकार
ॲस्पिरिन हे या प्रकारचे औषध आहे.
ॲस्पिरिन असलेली औषधे
भारतात विकल्या जाणाऱ्या या औषधांमध्ये ॲस्पिरिन असते. ती वर्णक्रमाने दिली आहेत, क्रमवारीनुसार नाहीत.
- इकोस्प्रिन 75 (Ecosprin 75) · 75 mg गॅस्ट्रो-रेझिस्टंट (एंटेरिक-कोटेड) गोळी
ॲस्पिरिन कशासाठी वापरले जाते?
ॲस्पिरिन असलेली औषधे या स्थितींमध्ये वापरली जातात.
नेहमीचे प्रश्न
कमी डोसचे ॲस्पिरिन आणि वेदनेसाठीचे ॲस्पिरिन यांत काय फरक आहे?
कमी डोसचे ॲस्पिरिन, साधारणपणे 75 मि.ग्रॅ., गुठळ्यांचा धोका कमी करण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रोज घेतले जाते. वेदनेसाठीचे ॲस्पिरिन साधारणपणे एका डोसला 300 मि.ग्रॅ. किंवा त्याहून जास्त असते आणि फक्त थोड्या काळासाठी घेतले जाते. कमी डोसच्या गोळ्या वेदना किंवा तापापासून आराम देण्यासाठी नाहीत.
ॲस्पिरिन कोणी घेऊ नये?
तज्ज्ञ डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय 16 वर्षांखालील मुले; ज्यांना ॲस्पिरिन किंवा दुसऱ्या NSAID औषधाची ॲलर्जी झाली आहे; आणि ज्यांना पोटाचा अल्सर किंवा रक्तस्रावाचा विकार आहे. दमा, गाउट, किंवा यकृताचा किंवा मूत्रपिंडाचा आजार असलेल्यांनी आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
डेंग्यूमध्ये ॲस्पिरिन का टाळले जाते?
डेंग्यूमध्ये प्लेटलेट्सची संख्या कमी होऊ शकते आणि रक्तस्राव होऊ शकतो. ॲस्पिरिन आणि आयबुप्रोफेनमुळे रक्तस्रावाची शक्यता वाढते, म्हणून डेंग्यूची शक्यता असताना ती टाळली जातात. डेंग्यूमध्ये तापासाठी साधारणपणे पॅरासिटामॉल वापरले जाते. डेंग्यूच्या हंगामात कोणत्याही तापासाठी डॉक्टरांना भेटा.
स्रोत
- Aspirin 75 mg Gastro-Resistant Tablets: Summary of Product Characteristics (revised 31/01/2026). electronic medicines compendium (emc), UK (Dexcel Pharma Ltd)
- Aspirin: medicine for pain relief or preventing blood clots. NHS (UK)
- Aspirin. StatPearls, National Center for Biotechnology Information (NCBI), US National Library of Medicine
- Aspirin for Reducing Your Risk of Heart Attack and Stroke: Know the Facts. US Food and Drug Administration
- Dengue and severe dengue (fact sheet). World Health Organization
- ATC/DDD Index: B01AC Platelet aggregation inhibitors excl. heparin. WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology
- S.O. 1575(E), 25 March 2026: revision of ceiling prices of 767 scheduled formulations under NLEM 2022 (annual WPI revision). National Pharmaceutical Pricing Authority (NPPA), Government of India
- National List of Essential Medicines 2022 (sections 2.1.1 and 10.5.1, Acetylsalicylic acid). Ministry of Health and Family Welfare, Government of India (copy hosted by CDSCO)