मॉन्टेलुकास्ट (Montelukast in Marathi): उपयोग, कसे काम करते, औषधे
इतर भाषांमध्ये: English हिन्दी தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ বাংলা ગુજરાતી മലയാളം
मॉन्टेलुकास्ट हा एक ल्युकोट्रिएन रिसेप्टर अँटागोनिस्ट आहे, म्हणजे दम्याची (अस्थमा) लक्षणे रोखण्यास आणि ॲलर्जीच्या लक्षणांपासून आराम मिळवण्यास मदत करणारे, तोंडाने घ्यायचे औषध. दम्याची लक्षणे रोखण्यासाठी इतर औषधांसोबत, व्यायामामुळे श्वसनमार्ग आकुंचित होणे रोखण्यासाठी, आणि ॲलर्जिक ऱ्हायनायटिसपासून आराम मिळवण्यासाठी ते वापरले जाते. अचानक आलेल्या दम्याच्या झटक्यात ते आराम देत नाही. त्यासोबत मनःस्थिती आणि वागणुकीतील बदलांबद्दल इशारा आहे, आणि भारतात हे डॉक्टरांच्या चिठ्ठीवर मिळणारे औषध आहे.
फार्मासिस्ट पुनरावलोकन सुरू आहे. हे पान खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित आहे आणि आमचे नोंदणीकृत फार्मासिस्ट ते तपासत आहेत.
मॉन्टेलुकास्ट कसे काम करते?
मॉन्टेलुकास्ट श्वसनमार्ग आणि नाकातील CysLT1 रिसेप्टर रोखते, त्यामुळे ॲलर्जीच्या प्रतिक्रियेदरम्यान सुटणारे सिस्टिनाइल ल्युकोट्रिएन श्वसनमार्ग आकुंचित करू शकत नाहीत, सूज आणू शकत नाहीत किंवा कफ वाढवू शकत नाहीत. गोळी घेतल्यानंतर साधारण 3 ते 4 तासांनी ते रक्तात सर्वाधिक पातळीवर पोहोचते, आणि यकृत त्याचे विघटन करते.
मॉन्टेलुकास्ट कसे घ्यावे
लेबलवरील सूचना किंवा डॉक्टरांचा सल्ला पाळा. मॉन्टेलुकास्ट दिवसातून एकदा घेतले जाते; दम्यासाठी ते साधारणपणे संध्याकाळी घेतात, जेवणासोबत किंवा जेवणाशिवाय. गोळ्या, चघळायच्या गोळ्या आणि ग्रॅन्युल्स वेगवेगळ्या वयोगटांसाठी बनवलेले असतात, म्हणून डॉक्टरांनी ठरवून दिलेला प्रकार आणि स्ट्रेंथच वापरा, आणि दिवसातून एकापेक्षा जास्त डोस घेऊ नका.
मॉन्टेलुकास्ट चे दुष्परिणाम
बहुतेक लोक मॉन्टेलुकास्ट कोणत्याही त्रासाशिवाय घेतात, पण त्यामुळे मनःस्थिती आणि वागणुकीत बदल होऊ शकतात, ज्यांकडे लगेच लक्ष देणे गरजेचे आहे. इतर परिणाम सहसा सौम्य असतात.
क्वचित किंवा सौम्य
- डोकेदुखी
- पोटदुखी
- खोकला, घसादुखी किंवा सर्दीसारखी लक्षणे
- जुलाब किंवा मळमळ
- थकवा किंवा अस्वस्थता
- ताप, विशेषतः मुलांमध्ये
दुर्मिळ पण गंभीर: त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या
- मनःस्थिती किंवा वागणुकीत बदल, जसे की चिडचिड, आक्रमकता, चिंता, उदास वाटणे किंवा डिप्रेशन, झोपेचा त्रास, भयानक स्वप्ने, किंवा नसलेल्या गोष्टी दिसणे किंवा ऐकू येणे; लगेच डॉक्टरांना सांगा
- स्वतःला इजा करण्याचे किंवा आत्महत्येचे कोणतेही विचार; ताबडतोब वैद्यकीय मदत घ्या
- गंभीर ॲलर्जीची प्रतिक्रिया होण्याची चिन्हे: चेहरा, ओठ किंवा घसा यावर सूज, श्वास घ्यायला त्रास, किंवा अचानक सर्वांगावर पुरळ
- त्वचा किंवा डोळे पिवळे पडणे, गडद रंगाची लघवी किंवा खूप थकवा, जी लिव्हरच्या त्रासाची चिन्हे असू शकतात
- मुंग्या येणे किंवा बधीरपणा, सूज असलेले पुरळ, किंवा वाढत जाणारी धाप; रक्तवाहिन्यांना सूज येण्याच्या एका आजारात हे क्वचित होऊ शकते
- नेहमीपेक्षा जास्त किंवा विनाकारण निळे-काळे डाग (जखम न होता रक्त साकळणे) पडणे किंवा रक्तस्राव होणे
कोणी काळजी घ्यावी
मॉन्टेलुकास्टवर मनःस्थिती व वागणुकीतील गंभीर बदलांबद्दल बॉक्स्ड इशारा (boxed warning) आहे; म्हणून हे औषध घेणाऱ्या कोणीही, किंवा हे औषध घेणाऱ्या मुलाची काळजी घेणाऱ्यांनी, असे बदल दिसतात का याकडे लक्ष ठेवून डॉक्टरांना सांगावे.
लेबलनुसार हे कधी वापरू नये
- मॉन्टेलुकास्ट किंवा गोळीतील कोणत्याही घटकाची ॲलर्जी असल्यास
- मनःस्थिती व वागणुकीत बदल प्रौढ आणि मुले दोघांमध्येही होऊ शकतात, पूर्वी मानसिक आरोग्याचा त्रास असो वा नसो; असे बदल दिसल्यास डॉक्टरांना सांगा
- डिप्रेशन, चिंता, झोपेचे त्रास किंवा इतर मानसिक आरोग्याच्या समस्या पूर्वी असल्यास: औषध सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांना सांगा
- हे औषध अचानक आलेल्या दम्याच्या झटक्यावर उपचार करत नाही; डॉक्टरांनी दिलेला रिलीव्हर इनहेलर वापरत राहा
- डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय इनहेलरमधील किंवा तोंडाने घेण्याची स्टेरॉइड्स अचानक बंद करू नका किंवा कमी करू नका
- लिव्हरचा आजार: डॉक्टरांना सांगा
- फिनाइलकिटोन्यूरिया: चघळायच्या गोळ्यांमध्ये फिनाइलॲलानिन असू शकते
- गर्भावस्था किंवा स्तनपान: डॉक्टरांनी सांगितले तरच वापरा
- मुले: डॉक्टरांनी दिलेला प्रकार आणि डोसच वापरा
मॉन्टेलुकास्ट सोबत परिणाम करणारी औषधे आणि गोष्टी
मॉन्टेलुकास्टची इतर औषधांशी होणारी प्रतिक्रिया कमी आहे, पण काही औषधांमुळे रक्तात त्याचे प्रमाण बदलते. तुम्ही घेत असलेली सर्व औषधे डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला सांगा.
- फिनोबार्बिटल आणि रिफाम्पिसिन: मॉन्टेलुकास्टची पातळी कमी करू शकतात
- जेमफिब्रोझिल (कोलेस्टेरॉलसाठी): मॉन्टेलुकास्टची पातळी वाढवू शकते
- दम्याची किंवा ॲलर्जीची इतर औषधे: डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ती बंद करू नका किंवा बदलू नका
- मॉन्टेलुकास्ट असलेली दुसऱ्या ब्रँडची औषधे: दोन्ही एकत्र घेतल्यास डोस दुप्पट होतो
कोणी जास्त घेतल्यास
मॉन्टेलुकास्ट जास्त घेणे ही वैद्यकीय बाब आहे, व्यक्तीला बरे वाटत असले तरीही. पोटदुखी, झोप येणे, तहान, डोकेदुखी, उलट्या आणि अस्वस्थता अशा तक्रारी नोंदवल्या गेल्या आहेत. 112 वर कॉल करा किंवा जवळच्या हॉस्पिटलमध्ये जा आणि औषधाचे पाकीट सोबत घेऊन जा.
भारतात
भारतातील कमाल किंमत, अत्यावश्यक औषधांच्या यादीतील समावेश आणि कायदेशीर स्थिती याबद्दलची माहिती सरकारी अधिसूचनांमधून घेतली आहे.
किंमत मर्यादा (NPPA)
- 4 mg गोळीप्रति गोळी ₹10.48
- 5 mg गोळीप्रति गोळी ₹12.30
- 10 mg गोळीप्रति गोळी ₹16.84
राष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाने (NPPA) ठरवलेली कमाल किंमत, GST वगळून, १ एप्रिल, २०२६ पासून लागू (२५ मार्च, २०२६ रोजीची S.O. 1575(E)). पॅकवर छापलेली किंमत (MRP) या किमतीत GST जोडून येणाऱ्या रकमेपेक्षा जास्त असू शकत नाही.
अत्यावश्यक औषध (NLEM)
राष्ट्रीय अत्यावश्यक औषध यादी (NLEM) 2022 मध्ये समाविष्ट: 4 mg गोळी, 5 mg गोळी, 10 mg गोळी.
भारतातील नियामक स्थिती
भारतात विक्रीसाठी मंजूर असून फक्त डॉक्टरांच्या चिठ्ठीवर मिळणारे औषध म्हणून गोळ्या, चघळायच्या गोळ्या आणि ग्रॅन्युल्स या स्वरूपात विकले जाते. फक्त मॉन्टेलुकास्ट असलेले औषध सीडीएससीओच्या बंदी घातलेल्या औषधांच्या यादीत नाही, पण ॲसिब्रोफायलिनसोबत किंवा इटोफायलिन व थिओफायलिनसोबतची काही मिश्र औषधे (कॉम्बिनेशन) यांच्यावर बंदी घालण्यात आली. पाकिटावरील घटकांची यादी तपासा.
औषधाचा प्रकार
मॉन्टेलुकास्ट हे या प्रकारचे औषध आहे.
मॉन्टेलुकास्ट असलेली औषधे
भारतात विकल्या जाणाऱ्या या औषधांमध्ये मॉन्टेलुकास्ट असते. ती वर्णक्रमाने दिली आहेत, क्रमवारीनुसार नाहीत.
- मॉन्टेअर एलसी (Montair LC) · 10 mg गोळी (टॅबलेट)
मॉन्टेलुकास्ट कशासाठी वापरले जाते?
मॉन्टेलुकास्ट असलेली एकत्रित औषधे या स्थितींमध्ये वापरली जातात.
नेहमीचे प्रश्न
मॉन्टेलुकास्टचा मानसिक आरोग्याबद्दलचा इशारा काय आहे?
2020 मध्ये अमेरिकेच्या FDA ने बॉक्स्ड वॉर्निंग जोडली की मॉन्टेलुकास्टमुळे अस्वस्थता, नैराश्य, झोपेचे त्रास आणि आत्महत्येचे विचार यांसह मनःस्थिती आणि वागणुकीत गंभीर बदल होऊ शकतात. हे बदल मोठ्यांमध्ये आणि मुलांमध्ये, पूर्वी मानसिक आजार असो वा नसो, होऊ शकतात. असे बदल दिसल्यास औषध थांबवून लगेच डॉक्टरांशी संपर्क साधावा, असे लेबल सांगते.
मॉन्टेलुकास्ट सामान्यपणे कधी घेतले जाते?
ते दिवसातून एकदा घेतले जाते. दम्यासाठी लेबल संध्याकाळी घेण्यास सांगते; ॲलर्जिक ऱ्हायनायटिससाठी वेळ व्यक्तीच्या सोयीनुसार निवडता येते. ते जेवणासोबत किंवा जेवणाशिवाय घेता येते. डॉक्टरांचा सल्ला किंवा लेबल पाळा, आणि दिवसातून एकापेक्षा जास्त डोस घेऊ नका.
दम्याच्या झटक्यात मॉन्टेलुकास्ट वापरता येते का?
नाही. मॉन्टेलुकास्ट कालांतराने लक्षणे रोखण्यास मदत करते आणि श्वसनमार्ग लवकर उघडत नाही. झटक्यांसाठी डॉक्टरांनी दिलेला रिलीव्हर इनहेलर वापरत राहा, आणि डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय श्वासातून घ्यायची किंवा तोंडाने घ्यायची स्टेरॉइड औषधे थांबवू किंवा कमी करू नका.
स्रोत
- SINGULAIR (montelukast sodium) tablets, chewable tablets and oral granules: full prescribing information (revised 6/2021). Organon, US FDA-approved labeling
- FDA requires Boxed Warning about serious mental health side effects for asthma and allergy drug montelukast (Singulair); advises restricting use for allergic rhinitis (Drug Safety Communication, 4 March 2020). US Food and Drug Administration
- Singulair 10 mg film-coated tablets: Summary of Product Characteristics. electronic medicines compendium (emc), UK
- Montelukast. StatPearls, National Center for Biotechnology Information (NCBI), US National Library of Medicine
- How and when to take montelukast. NHS (UK)
- S.O. 1575(E), 25 March 2026: revision of ceiling prices of 767 scheduled formulations under NLEM 2022 (annual WPI revision). National Pharmaceutical Pricing Authority (NPPA), Government of India
- National List of Essential Medicines 2022 (section 24.1.5, Montelukast). Ministry of Health and Family Welfare, Government of India (copy hosted by CDSCO)