कॅल्शियम कार्बोनेट (Calcium carbonate): उपयोग, कसे काम करते, औषधे
इतर भाषांमध्ये: English हिन्दी தமிழ் ਪੰਜਾਬੀ ଓଡ଼ିଆ অসমীয়া
कॅल्शियम कार्बोनेट हे कॅल्शियमचे सप्लिमेंट आहे, जे आहारातून पुरेसे कॅल्शियम मिळत नसेल तेव्हा ते भरून काढण्यासाठी वापरतात. कॅल्शियममुळे हाडे व दात तयार होतात आणि मजबूत राहतात. सप्लिमेंट फक्त गरज असेल तेव्हाच वापरतात, कारण जास्त घेतल्यास पोटदुखी, जुलाब आणि दीर्घकाळात किडनीचे त्रास होऊ शकतात. हे अनेकदा व्हिटॅमिन D सोबत मिसळून विकले जाते.
फार्मासिस्ट पुनरावलोकन सुरू आहे. हे पान खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित आहे आणि आमचे नोंदणीकृत फार्मासिस्ट ते तपासत आहेत.
कॅल्शियम कार्बोनेट कसे काम करते?
पोटातील ॲसिड कॅल्शियम कार्बोनेटचे कॅल्शियममध्ये रूपांतर करते. ते आतड्यात शोषले जाते आणि हाडे व दात तयार होण्यासाठी व मजबूत राहण्यासाठी, तसेच स्नायू व नसांच्या कामासाठी वापरले जाते. जेवणासोबत घेतल्यास शरीर ते चांगल्या प्रकारे शोषून घेते.
कॅल्शियम कार्बोनेट कसे घ्यावे
लेबलवरील सूचना किंवा डॉक्टरांचा सल्ला पाळा. बहुतेक प्रौढांना सर्व स्रोतांमधून मिळून दिवसाला सुमारे 700 mg कॅल्शियम लागते, त्यातील बहुतेक आहारातून मिळते, त्यामुळे सप्लिमेंट ही फक्त कमतरता भरून काढण्यासाठी असते.
कॅल्शियम कार्बोनेट चे दुष्परिणाम
लेबलवर सांगितलेल्या डोसमध्ये बहुतेक लोकांना कॅल्शियम सप्लिमेंट चांगले सहन होते. काही साइड इफेक्ट सौम्य असतात, पण काहींसाठी वैद्यकीय मदत लागते.
क्वचित किंवा सौम्य
- बद्धकोष्ठता
- पोटात गॅस होणे, पोट फुगणे किंवा पोट बिघडणे
- मळमळ
दुर्मिळ पण गंभीर: त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या
- पोटात तीव्र दुखणे, सतत उलट्या होणे किंवा तीव्र बद्धकोष्ठता
- खूप तहान लागणे, खूप जास्त लघवी होणे, गोंधळल्यासारखे वाटणे, स्नायू कमजोर होणे किंवा हृदयाचे ठोके अनियमित होणे (रक्तात कॅल्शियम जास्त असण्याची शक्यता)
- कुशीत किंवा पाठीत दुखणे आणि लघवीतून रक्त जाणे (किडनी स्टोनची शक्यता)
- चेहरा, ओठ किंवा घसा सुजणे, किंवा श्वास घ्यायला त्रास होणे (तीव्र ॲलर्जीची प्रतिक्रिया). 112 वर कॉल करा
कोणी काळजी घ्यावी
काही लोकांनी कॅल्शियम सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टरांना विचारावे.
लेबलनुसार हे कधी वापरू नये
- रक्तात किंवा लघवीत कॅल्शियमचे प्रमाण जास्त असणे
- कॅल्शियममुळे झालेले किडनी स्टोन, डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय
- गोळीतील कोणत्याही घटकाची ॲलर्जी
- किडनीचा आजार किंवा पूर्वी किडनी स्टोन झाला असणे
- रक्तात किंवा लघवीत कॅल्शियम जास्त असणे
- लेबलवर सांगितल्यापेक्षा जास्त घेणे, किंवा कॅल्शियम अथवा व्हिटॅमिन D असलेली अनेक सप्लिमेंट एकत्र घेणे
- हृदयाच्या लयीचे त्रास, किंवा डिगॉक्सिन घेणे
- सार्कॉइडोसिस किंवा रक्तातील कॅल्शियम वाढवणारे इतर काही आजार
- गर्भावस्था व स्तनपान: सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टरांना विचारा
कॅल्शियम कार्बोनेट सोबत परिणाम करणारी औषधे आणि गोष्टी
कॅल्शियममुळे काही औषधांचे शोषण कमी होऊ शकते, आणि काही औषधे शरीर कॅल्शियम कसे हाताळते ते बदलतात. तुम्ही घेत असलेल्या सर्व औषधांबद्दल डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला सांगा.
- लेव्होथायरॉक्सिनसारख्या थायरॉइड हार्मोनच्या गोळ्या: दोन्ही डोसमध्ये अंतर ठेवा
- टेट्रासायक्लिन व फ्लुरोक्विनोलोनसह काही अँटिबायोटिक्स: दोन्ही डोसमध्ये अंतर ठेवा
- आयर्नच्या गोळ्या: कॅल्शियममुळे आयर्नचे शोषण कमी होऊ शकते
- हाडे मजबूत करणाऱ्या गोळ्या (बिस्फॉस्फोनेट): दोन्ही डोसमध्ये अंतर ठेवा
- थायाझाइड प्रकारच्या लघवी वाढवणाऱ्या गोळ्या: कॅल्शियमसोबत घेतल्यास रक्तातील कॅल्शियम वाढू शकते
- डिगॉक्सिन: कॅल्शियम जास्त असल्यास हृदयाच्या लयीवर परिणाम होऊ शकतो
कोणी जास्त घेतल्यास
दीर्घकाळ कॅल्शियम जास्त प्रमाणात घेतल्यास पोटदुखी, बद्धकोष्ठता, तहान, गोंधळ आणि किडनीचे त्रास होऊ शकतात. कोणी लेबलवर सांगितल्यापेक्षा खूप जास्त घेतले असेल तर 112 वर कॉल करा किंवा जवळच्या हॉस्पिटलमध्ये जा आणि औषधाचे पाकीट सोबत घ्या.
भारतातील नियामक स्थिती
भारतात कॅल्शियम सप्लिमेंट म्हणून विकले जाते. एकच घटक असलेले कॅल्शियम कार्बोनेट ड्रग्ज अँड कॉस्मेटिक्स ॲक्टच्या कलम 26A नुसार सीडीएससीओच्या बंदी घातलेल्या औषधांच्या यादीत नाही, आणि ते ड्रग्ज रुल्स 1945 च्या शेड्यूल H मध्येही आढळले नाही. एखादे उत्पादन औषध म्हणून परवानाप्राप्त आहे की आहार सप्लिमेंट म्हणून, तसेच ते चिठ्ठीवर मिळते की नाही, हे पाकिटावरूनच वाचून समजून घ्यावे लागते.
औषधाचा प्रकार
कॅल्शियम कार्बोनेट हे या प्रकारचे औषध आहे.
कॅल्शियम कार्बोनेट असलेली औषधे
भारतात विकल्या जाणाऱ्या या औषधांमध्ये कॅल्शियम कार्बोनेट असते. ती वर्णक्रमाने दिली आहेत, क्रमवारीनुसार नाहीत.
- शेलकॅल 500 (Shelcal 500) · 500 mg elemental calcium गोळी
- सिपकॅल 500 (Cipcal 500) · 500 mg elemental calcium गोळी
कॅल्शियम कार्बोनेट कशासाठी वापरले जाते?
कॅल्शियम कार्बोनेट असलेली एकत्रित औषधे या स्थितींमध्ये वापरली जातात.
- Osteoporosis
- Vitamin deficiency
नेहमीचे प्रश्न
कॅल्शियम कार्बोनेट कशासाठी वापरतात?
आहारातून पुरेसे कॅल्शियम मिळत नसेल तेव्हा ते पुरवण्यासाठी कॅल्शियम कार्बोनेट वापरतात. कॅल्शियममुळे हाडे व दात मजबूत राहतात. बहुतेक प्रौढांना दिवसाला सुमारे 700 mg कॅल्शियम लागते, त्यातील बहुतेक आहारातून मिळते, त्यामुळे सप्लिमेंट ही फक्त कमतरता भरून काढण्यासाठी असते, आणि तीही डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टने सांगितल्यावरच.
कॅल्शियम कार्बोनेट जेवणासोबत घ्यावे का?
कॅल्शियम कार्बोनेट शोषले जाण्यासाठी पोटातील ॲसिड लागते, म्हणून ते साधारणपणे जेवणासोबत घेतले जाते. वेळेबद्दल लेबलवरील सूचना किंवा डॉक्टरांचा सल्ला पाळा, आणि ज्या औषधांमध्ये ते अडथळा आणू शकते त्यांच्यापासून अंतर ठेवा.
मी कॅल्शियम जास्त घेऊ शकतो का?
हो. NHS नुसार दिवसाला 1,500 mg किंवा त्यापेक्षा कमी घेतल्यास नुकसान होण्याची शक्यता कमी आहे, पण त्यापेक्षा जास्त घेतल्यास पोटदुखी व जुलाब होऊ शकतात, आणि दीर्घकाळ जास्त घेतल्यास किडनीला हानी होऊ शकते. आहार, अँटासिड आणि इतर सप्लिमेंटमधून मिळणारे कॅल्शियमही मोजा, आणि लेबलनुसार घ्या.
कॅल्शियममुळे बद्धकोष्ठता होते का?
होऊ शकते, तसेच गॅस व पोट फुगणेही होऊ शकते. भरपूर द्रव पदार्थ पिणे आणि फायबरयुक्त अन्न खाणे यामुळे मदत होऊ शकते. बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असेल तर सप्लिमेंट स्वतःच बंद करण्याऐवजी किंवा बदलण्याऐवजी डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला सांगा.
स्रोत
- Calcium. NHS (UK)
- Osteoporosis. NHS (UK)
- ATC/DDD Index: A12AA04 Calcium carbonate. WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology
- List of drugs prohibited for manufacture and sale through gazette notifications under section 26A of the Drugs & Cosmetics Act 1940. Central Drugs Standard Control Organisation (CDSCO)
- The Drugs Rules, 1945 (consolidated, September 2024 edition), Schedule H: prescription drugs. Central Drugs Standard Control Organisation (CDSCO)