लेव्होथायरॉक्सिन (Levothyroxine): उपयोग, कसे काम करते, औषधे
इतर भाषांमध्ये: English हिन्दी தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ বাংলা ગુજરાતી മലയാളം ਪੰਜਾਬੀ
लेव्होथायरॉक्सिन हे थायरॉइड हार्मोन थायरॉक्सिनचे कृत्रिम (मानवनिर्मित) रूप आहे. शरीर पुरेसे हार्मोन तयार करू शकत नसेल तेव्हा ते भरून काढून कमी कार्य करणाऱ्या थायरॉइडवर (हायपोथायरॉइडिझम) उपचार करण्यासाठी वापरतात. भारतात हे फक्त डॉक्टरांच्या चिठ्ठीवर मिळणारे औषध आहे आणि ते सहसा आयुष्यभर रोज घ्यावे लागते; डोस रक्ताच्या तपासण्यांवरून ठरवला जातो.
फार्मासिस्ट पुनरावलोकन सुरू आहे. हे पान खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित आहे आणि आमचे नोंदणीकृत फार्मासिस्ट ते तपासत आहेत.
लेव्होथायरॉक्सिन कसे काम करते?
लेव्होथायरॉक्सिन हे शरीरातील मुख्य थायरॉइड हार्मोनची प्रतिकृती आहे. त्यामुळे रोज घेतल्यास थायरॉइड जे तयार करू शकत नाही ते भरून निघते आणि रक्तातील पातळी पुन्हा सामान्य मर्यादेत येते. शरीराला गरज असेल तसे शरीरातील ऊती त्याचे अधिक सक्रिय रूप T3 मध्ये रूपांतर करतात.
लेव्होथायरॉक्सिन कसे घ्यावे
लेबलवरील सूचना किंवा डॉक्टरांचा सल्ला पाळा. लेव्होथायरॉक्सिन सहसा दिवसातून एकदा, रिकाम्या पोटी, नाश्त्याच्या ३० ते ६० मिनिटे आधी, रोज एकाच वेळी घेतले जाते. डोस प्रत्येकासाठी वेगळा असतो आणि रक्ताच्या तपासण्यांवरून बदलला जातो, म्हणून तो कधीही स्वतःहून बदलू नका.
लेव्होथायरॉक्सिन चे दुष्परिणाम
डोस योग्य असेल तर लेव्होथायरॉक्सिनमुळे सहसा कमी साइड इफेक्ट्स होतात. बहुतेक साइड इफेक्ट्स डोस जास्त असल्यास होतात, म्हणूनच रक्ताच्या नियमित तपासण्या महत्त्वाच्या आहेत.
क्वचित किंवा सौम्य
- झोप न लागणे
- डोकेदुखी
- चिंता वाटणे किंवा अस्वस्थ वाटणे
- घाम येणे किंवा खूप गरम वाटणे
- केस गळणे
- हात थरथरणे (कंप) किंवा हृदयाचे ठोके जलद व जोरात पडणे
- जुलाब किंवा प्रयत्न न करता वजन कमी होणे
दुर्मिळ पण गंभीर: त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या
- गंभीर ॲलर्जीची प्रतिक्रिया झाल्याची लक्षणे: चेहरा, ओठ, जीभ किंवा घसा यांना सूज येणे, किंवा श्वास घ्यायला त्रास. ताबडतोब तातडीची वैद्यकीय मदत घ्या
- छातीत दुखणे, किंवा हृदयाचे ठोके खूप जलद किंवा अनियमित होणे, विशेषतः हृदयाचा त्रास असल्यास
- जास्त ताप, हृदयाचे ठोके खूप जलद पडणे आणि अस्वस्थता, यासाठी तातडीने वैद्यकीय उपचार लागतात
- फिट्स (झटके) येणे, हे क्वचित नोंदवले गेले आहे
कोणी काळजी घ्यावी
लेव्होथायरॉक्सिन शरीराला लागणाऱ्या हार्मोनची जागा घेते, म्हणून ते सहसा आयुष्यभर घ्यावे लागते आणि डोस रक्ताच्या तपासण्यांवरून ठरवला जातो. जास्त डोस हीदेखील कमी डोसइतकीच अडचण आहे.
लेबलनुसार हे कधी वापरू नये
- लेव्होथायरॉक्सिन किंवा गोळीतील कोणत्याही घटकाची ॲलर्जी
- उपचार न केलेले अधिवृक्क ग्रंथींचे निकामी होणे
- वजन कमी करण्यासाठी, किंवा सामान्य थायरॉइड असताना वापर
- हृदयविकार, ब्लड प्रेशर (रक्तदाब) जास्त असणे किंवा हृदयाचे ठोके अनियमित असणे: थायरॉइड हार्मोन जास्त झाल्यास हृदयावर ताण येऊ शकतो, म्हणून डॉक्टर सहसा कमी डोसने सुरुवात करून तो हळूहळू वाढवतात
- अधिवृक्क ग्रंथींचे (ॲड्रिनल ग्लँड) त्रास (उदा. ॲडिसन आजार): हे आधी बरे करावे लागतात, कारण लेव्होथायरॉक्सिनमुळे ते वाढू शकतात
- मधुमेह: लेव्होथायरॉक्सिनमुळे ब्लड शुगर (रक्तातील साखर) बदलू शकते, त्यामुळे मधुमेहाच्या औषधांचे डोस पुन्हा तपासावे लागू शकतात
- कमकुवत हाडे (ऑस्टिओपोरोसिस) किंवा रजोनिवृत्तीनंतरचे वय: डोस खूप जास्त असल्यास हाडांची ताकद कमी होऊ शकते, म्हणून सर्वात कमी प्रभावी डोस वापरला जातो
- जास्त कार्य करणारे थायरॉइड: लेव्होथायरॉक्सिन सहसा योग्य नसते
- गर्भावस्था किंवा गर्भधारणेचे नियोजन: गर्भावस्थेत डोस वाढवावा लागतो, म्हणून डॉक्टरांना लवकर सांगा आणि औषध स्वतःहून बंद करू नका
- वजन कमी करण्यासाठी नाही: लेव्होथायरॉक्सिन वजन कमी करण्यासाठी वापरू नये, कारण जास्त डोसमुळे गंभीर, प्रसंगी जीवघेणे नुकसान होऊ शकते
- बायोटिन (व्हिटॅमिन B7) सप्लिमेंट्स, केस व नखांसाठी घेतली जाणारी सप्लिमेंट्ससह: ती थायरॉइडच्या रक्त तपासणीच्या निकालांवर परिणाम करू शकतात, म्हणून डॉक्टरांना किंवा लॅबला सांगा
- लेव्होथायरॉक्सिन किंवा गोळीतील कोणत्याही घटकाची पूर्वी ॲलर्जीची प्रतिक्रिया झाली असल्यास
लेव्होथायरॉक्सिन सोबत परिणाम करणारी औषधे आणि गोष्टी
अनेक सामान्य औषधे व सप्लिमेंट्समुळे शरीर लेव्होथायरॉक्सिन नीट शोषून घेत नाही, आणि काही औषधांमुळे लागणारा डोस बदलतो. तुम्ही घेत असलेल्या सर्व गोष्टींबद्दल डॉक्टरांना किंवा फार्मासिस्टला सांगा.
- कॅल्शियमच्या गोळ्या, आयर्नच्या गोळ्या, अँटासिड आणि सुक्रालफेट: यांमुळे लेव्होथायरॉक्सिन नीट शोषले जात नाही, म्हणून ती सहसा काही तासांच्या अंतराने घेतली जातात. किती अंतर ठेवायचे ते फार्मासिस्टला विचारा
- पोटातील ॲसिड कमी करणारी औषधे, जसे की ओमेप्राझोल व इतर प्रोटॉन पंप इनहिबिटर: यांमुळे लेव्होथायरॉक्सिनचे शोषण कमी होऊ शकते, म्हणून डॉक्टर तुमच्या थायरॉइडच्या रक्त तपासण्या करू शकतात
- बाइल ॲसिड सीक्वेस्ट्रंट्स नावाची कोलेस्टेरॉलची औषधे (उदा. कोलेस्टायरमिन): ती आतड्यात लेव्होथायरॉक्सिनला चिकटून राहतात
- सोयाचे पदार्थ, जास्त फायबर असलेले अन्न, अक्रोड आणि ग्रेपफ्रूट ज्यूस: गोळीच्या जवळच्या वेळी घेतल्यास ते शोषण कमी करू शकतात
- फिनोबार्बिटल, रिफाम्पिसिन आणि सर्ट्रालिन: यांमुळे लेव्होथायरॉक्सिनचा लागणारा डोस वाढू शकतो
- वॉरफेरिन व तत्सम रक्त पातळ करणारी औषधे: लेव्होथायरॉक्सिनमुळे त्यांचा परिणाम वाढू शकतो, म्हणून रक्त गोठण्याच्या तपासण्या लागू शकतात
- डिगॉक्सिन, अमायोडारोन, काही अँटिडिप्रेसंट औषधे आणि मधुमेहाची औषधे: थायरॉइड उपचार सुरू झाल्यावर किंवा बदलल्यावर त्यांचा परिणाम किंवा लागणारा डोस बदलू शकतो
- बायोटिन सप्लिमेंट्स: ती थायरॉइडच्या रक्त तपासणीत दिशाभूल करणारे निकाल देऊ शकतात
प्रयोगशाळा चाचण्यांवर परिणाम
- थायरॉइड स्टिम्युलेटिंग हार्मोन (TSH) रक्त तपासणी: डोस तपासण्यासाठी व बदलण्यासाठी वापरली जाते
- बायोटिन (व्हिटॅमिन B7) सप्लिमेंट्समुळे थायरॉइड तपासणीचे निकाल दिशाभूल करणारे येऊ शकतात; डॉक्टरांना किंवा लॅबला सांगा
कोणी जास्त घेतल्यास
चुकून एक जास्तीची गोळी घेतल्यास सहसा धोका नसतो, पण सल्ल्यासाठी फार्मासिस्ट किंवा डॉक्टरांशी बोला. जर एखाद्याने सांगितलेल्यापेक्षा खूप जास्त औषध घेतले असेल, किंवा छातीत दुखत असेल, हृदयाचे ठोके जलद किंवा अनियमित असतील, गोंधळ झाला असेल, फिट्स आल्या असतील किंवा खूप अस्वस्थ वाटत असेल, तर ११२ वर कॉल करा किंवा जवळच्या हॉस्पिटलमध्ये जा आणि औषधाचे पॅकेट सोबत घ्या.
भारतातील नियामक स्थिती
भारतात फक्त डॉक्टरांच्या चिठ्ठीवर मिळणारे औषध म्हणून विक्रीसाठी मंजूर. लेव्होथायरॉक्सिन सीडीएससीओच्या बंदी घातलेल्या औषधांच्या यादीत नाही (कलम 26A च्या यादीत लेव्होथायरॉक्सिनची नोंद नाही), म्हणून पॅकवरील घटकांची यादी आणि स्ट्रेंथ तपासा.
औषधाचा प्रकार
लेव्होथायरॉक्सिन हे या प्रकारचे औषध आहे.
लेव्होथायरॉक्सिन असलेली औषधे
भारतात विकल्या जाणाऱ्या या औषधांमध्ये लेव्होथायरॉक्सिन असते. ती वर्णक्रमाने दिली आहेत, क्रमवारीनुसार नाहीत.
- थायरोनॉर्म ५० (Thyronorm 50) · 50 mcg गोळी
लेव्होथायरॉक्सिन कशासाठी वापरले जाते?
लेव्होथायरॉक्सिन असलेली औषधे या स्थितींमध्ये वापरली जातात.
नेहमीचे प्रश्न
थायरोनॉर्म 50 आणि लेव्होथायरॉक्सिन एकच आहे का?
थायरोनॉर्म 50 हे एका गोळीचे ब्रँड नाव आहे, ज्यात 50 mcg लेव्होथायरॉक्सिन आहे आणि दुसरे काही नाही. इतर ब्रँड आणि जेनेरिक गोळ्यांमध्ये तेच औषध वेगवेगळ्या स्ट्रेंथमध्ये असते. पॅकवरील स्ट्रेंथ तपासा.
लेव्होथायरॉक्सिन सहसा केव्हा घेतले जाते?
ते दिवसातून एकदा, रोज एकाच वेळी, सहसा सकाळी रिकाम्या पोटी, नाश्ता, चहा, कॉफी किंवा इतर औषधांच्या ३० ते ६० मिनिटे आधी, पाण्यासोबत अख्खे गिळून घेतले जाते. डॉक्टरांचा सल्ला किंवा लेबलवरील सूचना पाळा.
मी लेव्होथायरॉक्सिन कॅल्शियम, आयर्न किंवा अँटासिडसोबत घेऊ शकतो/शकते का?
ही औषधे लेव्होथायरॉक्सिनचे शोषण थांबवतात, म्हणून ती काही तासांच्या अंतराने घ्यावीत. किती अंतर ठेवायचे ते फार्मासिस्ट किंवा डॉक्टरांना विचारा आणि वेळ स्वतःहून बदलू नका.
मला लेव्होथायरॉक्सिन किती काळ घ्यावे लागेल?
कमी कार्य करणारे थायरॉइड असलेले बहुतेक लोक ते आयुष्यभर घेतात. बंद केल्यास लक्षणे परत येऊ शकतात. डॉक्टर तुमच्या थायरॉइडच्या रक्त तपासण्या नियमित करून डोस बदलतील. बरे वाटते म्हणून औषध बंद करू नका.
लेव्होथायरॉक्सिन वजन कमी करण्यासाठी वापरता येते का?
नाही. ते वजन कमी करण्यासाठी वापरू नये. थायरॉइड सामान्य असल्यास जास्त डोसचा काही उपयोग होत नाही आणि गंभीर, प्रसंगी जीवघेणे नुकसान होऊ शकते. ते फक्त ज्यांना डॉक्टरांनी कमी कार्य करणारे थायरॉइड असल्याचे निदान केले आहे त्यांच्यासाठीच आहे.
माझा लेव्होथायरॉक्सिनचा डोस जास्त असल्याची लक्षणे कोणती?
हृदयाचे ठोके जलद किंवा जोरात पडणे, हात थरथरणे, घाम येणे, झोप न लागणे, चिंता, जुलाब आणि वजन कमी होणे. डोस स्वतःहून कमी करू नका. डॉक्टरांशी संपर्क साधा, ते रक्त तपासणी बघून डोस बदलू शकतात.
गर्भावस्थेत मी लेव्होथायरॉक्सिन घेऊ शकते का?
ते बंद करू नका. उपचार न केलेल्या हायपोथायरॉइडिझममुळे आई व बाळ दोघांनाही हानी होऊ शकते आणि गर्भावस्थेत डोस वाढवावा लागतो. गर्भधारणेचे नियोजन करत असाल किंवा गर्भवती असल्याचे कळताच डॉक्टरांना सांगा, म्हणजे थायरॉइड तपासण्या करता येतील.
स्रोत
- Levothyroxine: a medicine for an underactive thyroid (hypothyroidism). NHS (UK)
- Underactive thyroid (hypothyroidism): treatment. NHS (UK)
- Underactive thyroid (hypothyroidism). NHS (UK)
- SYNTHROID (levothyroxine sodium) tablets: prescribing information (label revised 2/2017, repackager copy). DailyMed, US National Library of Medicine
- Levothyroxine. StatPearls, NCBI, US National Library of Medicine
- Hypothyroidism. StatPearls, NCBI, US National Library of Medicine
- National Formulary of India. Indian Pharmacopoeia Commission
- List of drugs prohibited for manufacture and sale through gazette notifications under section 26A of the Drugs & Cosmetics Act 1940. Central Drugs Standard Control Organisation (CDSCO)
- National List of Essential Medicines 2022. Ministry of Health and Family Welfare, Government of India (copy hosted by CDSCO)