व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स (Vitamin B complex): उपयोग, कसे काम करते, औषधे
इतर भाषांमध्ये: English हिन्दी தமிழ் ਪੰਜਾਬੀ ଓଡ଼ିଆ অসমীয়া
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स हा आठ B व्हिटॅमिनांचा समूह आहे. ही व्हिटॅमिने शरीराला अन्नातून ऊर्जा मिळवण्यास मदत करतात आणि नसा, त्वचा व रक्तपेशी निरोगी ठेवतात. बहुतेक लोकांना विविध प्रकारच्या आहारातून ती पुरेशी मिळतात. आहारातून कमतरता भरून निघत नसेल किंवा डॉक्टरांनी सल्ला दिला असेल तेव्हा सप्लिमेंट वापरली जातात.
फार्मासिस्ट पुनरावलोकन सुरू आहे. हे पान खाली दिलेल्या स्रोतांवर आधारित आहे आणि आमचे नोंदणीकृत फार्मासिस्ट ते तपासत आहेत.
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स कसे काम करते?
B व्हिटॅमिने शरीरातील रासायनिक क्रियांमध्ये मदतनीसाचे काम करतात, ज्यात अन्नाचे ऊर्जेत रूपांतर करणे आणि रक्तपेशी व नसांच्या ऊती (टिश्यू) तयार करणे यांचा समावेश आहे. यापैकी अनेक व्हिटॅमिने शरीरात साठवली जात नाहीत, म्हणून आहारातून ती नियमितपणे लागतात.
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स कसे घ्यावे
लेबलवरील सूचना किंवा डॉक्टरांचा सल्ला पाळा. प्रत्येक B व्हिटॅमिनचे प्रमाण उत्पादनानुसार वेगळे असते, म्हणून डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला विचारल्याशिवाय अनेक B व्हिटॅमिन उत्पादने एकत्र घेऊ नका.
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स चे दुष्परिणाम
लेबलवर सांगितलेल्या प्रमाणात B व्हिटॅमिने सहसा चांगल्या प्रकारे सहन होतात. त्रास बहुतेक वेळा काही विशिष्ट व्हिटॅमिनांचे जास्त डोस दीर्घकाळ घेतल्याने होतात.
क्वचित किंवा सौम्य
- चमकदार पिवळी लघवी (निरुपद्रवी, रायबोफ्लेविनमुळे)
- सौम्य मळमळ किंवा पोट बिघडणे
- जास्त प्रमाणातील नायसिनमुळे त्वचा लाल होणे आणि गरम वाटणे
दुर्मिळ पण गंभीर: त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या
- चेहरा, ओठ किंवा घसा सुजणे, किंवा श्वास घ्यायला त्रास (ॲलर्जीची प्रतिक्रिया). ताबडतोब वैद्यकीय मदत घ्या
- हातापायांना बधिरपणा, मुंग्या येणे किंवा संवेदना जाणे, जे व्हिटॅमिन B6 चे जास्त डोस दीर्घकाळ घेतल्यानंतर होऊ शकते
कोणी काळजी घ्यावी
बहुतेक लोक लेबलवर सांगितलेल्या प्रमाणात B व्हिटॅमिने घेऊ शकतात, पण काही बाबतीत काळजी घ्यावी लागते.
- दिवसाला 200 मिग्रॅ किंवा त्याहून जास्त व्हिटॅमिन B6 मुळे नसांना इजा होऊ शकते; डॉक्टरांनी सल्ला दिल्याशिवाय सप्लिमेंट दिवसाला 10 मिग्रॅ पेक्षा जास्त नसावीत, असे NHS सांगते
- नायसिनचे जास्त डोस घेतल्याने त्वचा लाल होऊन गरम वाटू शकते आणि दीर्घकाळ घेतल्यास लिव्हरला इजा होऊ शकते
- दिवसाला 1 मिग्रॅ पेक्षा जास्त फॉलिक ॲसिड व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता लपवू शकते
- गर्भावस्था किंवा स्तनपान: सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला विचारा
कोणी जास्त घेतल्यास
एक जास्तीची कॅप्सूल घेतल्याने गंभीर त्रास होण्याची शक्यता कमी आहे, पण लेबलवर सांगितलेल्यापेक्षा खूप जास्त औषध नियमितपणे घेण्याचा सल्ला दिला जात नाही. कोणी मोठ्या प्रमाणात घेतले असल्यास डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला विचारा, किंवा त्यांना बरे वाटत नसेल तर 112 वर कॉल करा किंवा जवळच्या हॉस्पिटलमध्ये जा.
भारतातील नियामक स्थिती
एकेकट्या B व्हिटॅमिनांचा ड्रग्ज अँड कॉस्मेटिक्स ॲक्टच्या कलम 26A अंतर्गत बंदी घातलेल्या औषधांच्या सीडीएससीओच्या यादीत समावेश नाही. ठरावीक प्रमाणाची मिश्र व्हिटॅमिने (कॉम्बिनेशन) उत्पादनानुसार वेगळी असतात, म्हणून एखाद्या विशिष्ट ब्रँडमधील मिश्रण सीडीएससीओच्या बंदी यादीशी आणि पाकिटाशी पडताळून पाहावे लागते.
औषधाचा प्रकार
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स हे या प्रकारचे औषध आहे.
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स असलेली औषधे
भारतात विकल्या जाणाऱ्या या औषधांमध्ये व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स असते. ती वर्णक्रमाने दिली आहेत, क्रमवारीनुसार नाहीत.
- झिंकोव्हिट (Zincovit) · See pack गोळी
- बीकोसूल्स (Becosules) · See pack कॅप्सूल
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स कशासाठी वापरले जाते?
व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स असलेली एकत्रित औषधे या स्थितींमध्ये वापरली जातात.
- Vitamin deficiency
याच प्रकारची इतर औषधे
हे सक्रिय घटक व्हिटॅमिन B कॉम्प्लेक्स च्याच प्रकारचे आहेत.
नेहमीचे प्रश्न
B व्हिटॅमिने काय काम करतात?
ती शरीराला अन्नातून ऊर्जा मिळवण्यास मदत करतात आणि मज्जासंस्था, त्वचा व रक्तपेशी निरोगी ठेवतात. बहुतेक लोकांना विविध प्रकारच्या आहारातून ती पुरेशी मिळतात. कोणाला जास्तीची गरज असू शकते, उदा. B12 साठी पूर्णपणे वनस्पतीजन्य (व्हीगन) आहार घेणाऱ्यांना, हा डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला विचारण्याचा विषय आहे.
जास्त डोसमध्ये B व्हिटॅमिने हानिकारक ठरू शकतात का?
हो, काहींसाठी. दिवसाला 200 मिग्रॅ किंवा त्याहून जास्त व्हिटॅमिन B6 मुळे नसांना इजा होऊ शकते, आणि जास्त डोसमधील नायसिनमुळे त्वचा लाल होऊ शकते व लिव्हरच्या समस्या होऊ शकतात. लेबलप्रमाणेच घ्या आणि इतर सप्लिमेंटमध्येही तीच व्हिटॅमिने आहेत का ते तपासा.
स्रोत
- B vitamins and folic acid. NHS (UK)